เนื่องในเทศกาลลอยกระทงที่กำลังจะมาถึง สถาบันสิ่งแวดล้อมไทย (TEI) แนะประชาชนสืบสานประเพณีไทยอย่างมีสติ ด้วยแนวคิด “ลอยกระทง ไม่หลงทาง” เพื่อให้การลอยกระทงปีนี้เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมอย่างแท้จริง โดยชู 2 แนวทางสำคัญ คือ “ใช้วัสดุธรรมชาติแท้ 100%” และ “มุ่งสู่ประเพณีคาร์บอนต่ำ (Low Carbon Tradition)”
ดร.วิจารย์ สิมาฉายา ผู้อำนวยการสถาบันสิ่งแวดล้อมไทย เปิดเผยว่า แม้กระทงโฟมจะลดลงอย่างมากในช่วงหลัง แต่ “ภัยเงียบจากกระทงธรรมชาติ” ยังคงเป็นเรื่องที่ต้องระวัง เพราะจากการลงพื้นที่เก็บขยะกระทงบริเวณชายหาดบางแสนเมื่อปีที่ผ่านมา พบว่ากระทงที่ดูเหมือนธรรมชาติหลายใบ กลับมี เข็มหมุด ตะปู และลวดเย็บกระดาษ ซ่อนอยู่ ซึ่งเป็นอันตรายร้ายแรงต่อสัตว์น้ำและสิ่งแวดล้อม
> “เราเคยเจอกระทงที่มีเข็มหมุดมากถึง 40–50 เล่มในใบเดียว นั่นคือสิ่งที่ไม่ควรเกิดขึ้นในประเพณีที่ตั้งใจจะขอขมาพระแม่คงคา” ดร.วิจารย์ กล่าว พร้อมแนะนำให้ประชาชนหันมาใช้ ไม้กลัดหรือด้ายธรรมชาติ แทนการใช้โลหะหรือพลาสติก เพื่อให้กระทงปลอดภัยต่อสัตว์น้ำและสามารถนำไปหมักทำปุ๋ยได้ภายหลัง
นอกจากนั้น TEI ยังผลักดันแนวคิด “ลอยกระทงคาร์บอนต่ำ” โดยให้ความสำคัญกับการเลือกใช้วัสดุที่หาได้ใกล้บ้าน เช่น ใบตอง ดอกไม้ หรือหยวกกล้วยจากในชุมชน เพื่อลดการขนส่งและลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก ซึ่งเป็นแนวทางหนึ่งในการลดคาร์บอนฟุตพรินต์ในช่วงเทศกาล
แนวทาง “ลอยกระทง ไม่หลงทาง ใส่ใจสิ่งแวดล้อม” ที่ TEI แนะนำ ได้แก่
🌿 กระทงขนมปัง: ไม่ควรลอยในแหล่งน้ำปิด เพราะขนมปังเน่าเสียเร็ว ทำให้น้ำเน่าเสีย
❄️ กระทงน้ำแข็ง: แม้ละลายได้ แต่ไม่ควรผลิตจำนวนมาก เพราะกระบวนการผลิตใชพลังงานสูง และอาจกระทบระบบนิเวศน้ำ
👨👩👧👦 1 กระทง 1 ครอบครัว: ลดจำนวนขยะจากการลอยกระทงเกินจำเป็น
🍃 ลดขนาดกระทง: ยิ่งเล็กยิ่งดี ช่วยลดการใช้ทรัพยากรและปริมาณขยะ
💻 ลอยกระทงออนไลน์: อีกหนึ่งทางเลือกในการสืบสานวัฒนธรรมไทยโดยไม่สร้างผลกระทบต่อแหล่งน้ำ
ดร.วิจารย์ กล่าวทิ้งท้ายว่า นอกจากการเลือกกระทงที่ถูกต้องแล้ว การจัดการหลังคืนวันลอยกระทงก็สำคัญไม่แพ้กัน โดยหน่วยงานท้องถิ่นควรจัดระบบเก็บกวาดที่มีประสิทธิภาพ เช่น การใช้ทุ่นกั้นขยะและเร่งเก็บกระทงในคืนเดียวกัน เพื่อป้องกันไม่ให้ขยะเหล่านี้ไหลลงแม่น้ำหรือทะเล ซึ่งจะกลายเป็นมลพิษในระยะยาว
> “ประเพณีลอยกระทงจะงดงามได้อย่างแท้จริง ก็ต่อเมื่อเราลอยด้วยหัวใจที่เคารพธรรมชาติ ไม่ใช่เพียงทำตามขนบธรรมเนียม”
