ศูนย์วิจัยกสิกรไทยเตือน “แม่น้ำปนเปื้อนสารพิษ” เร่งแก้ก่อนลุกลามวงกว้าง กระทบเศรษฐกิจ-สุขภาพ ประเมินความเสียหายระยะยาวไม่ได้

ศูนย์วิจัยกสิกรไทย (KASIKORN RESEARCH CENTER) เตือนสถานการณ์แม่น้ำปนเปื้อนสารพิษในแหล่งน้ำของไทย กำลังสร้างผลกระทบอย่างรุนแรง โดยเฉพาะพื้นที่ 4 จังหวัด ได้แก่ เชียงราย เชียงใหม่ ปราจีนบุรี และฉะเชิงเทรา ครอบคลุม 2 กลุ่มลุ่มน้ำสำคัญ ทั้งลุ่มน้ำภาคเหนือและภาคตะวันออก พร้อมแสดงความกังวลว่าปัญหาอาจขยายวงไปยังแม่น้ำสายอื่น หากไม่มีมาตรการเร่งแก้ไขอย่างจริงจัง

ศูนย์วิจัยกสิกรไทยประเมินว่า ผลกระทบจากการปนเปื้อนสารพิษอาจขยายวงจนไม่สามารถประเมินมูลค่าความเสียหายได้ หากปล่อยให้สถานการณ์ยืดเยื้อ โดยจำเป็นต้องเร่งจัดการต้นตอของการปนเปื้อน ควบคู่กับการฟื้นฟูระบบนิเวศให้กลับคืนสู่ภาวะปกติโดยเร็ว

ทั้งนี้ แม้ผลกระทบทางเศรษฐกิจโดยตรงต่อภาคการประมงน้ำจืดในเบื้องต้นของ 4 จังหวัด จะมีมูลค่ารวมหลักร้อยล้านบาทต่อปี แต่ความเสียหายที่แท้จริงไม่ได้จำกัดอยู่เพียงรายได้จากการประมง เนื่องจากยังมีผลต่อวิถีชีวิต สุขภาพของชุมชน และประชาชนที่อาศัยอยู่ในพื้นที่เสี่ยง ซึ่งเป็นความเสียหายที่ยากต่อการประเมินเป็นตัวเงิน

ข้อมูลจากกรมประมงปี 2568 ที่ศูนย์วิจัยกสิกรไทยรวบรวม พบว่า 4 จังหวัดที่ประสบปัญหามีปริมาณสัตว์น้ำจืดจากธรรมชาติที่จับได้รวม 4,256 ตัน คิดเป็นมูลค่า 252.4 ล้านบาท ครอบคลุมครัวเรือนประมงน้ำจืด 44,731 ครัวเรือน โดยจังหวัดเชียงรายมีมูลค่าสัตว์น้ำจืดสูงสุด 87.5 ล้านบาท รองลงมาคือเชียงใหม่ 121.1 ล้านบาท ปราจีนบุรี 34.2 ล้านบาท และฉะเชิงเทรา 9.7 ล้านบาท

อย่างไรก็ตาม ปัญหาสารพิษในแม่น้ำไม่ได้ส่งผลกระทบเฉพาะครัวเรือนประมงเท่านั้น แต่ยังสร้างความเสี่ยงต่อเกษตรกรที่ใช้น้ำในการเพาะปลูก จากสารเคมีที่อาจสะสมในดินและน้ำ รวมถึงภาคธุรกิจในห่วงโซ่อุปทานและภาคบริการ โดยเฉพาะธุรกิจท่องเที่ยวในพื้นที่ที่ต้องพึ่งพาทรัพยากรน้ำ

นอกจากนี้ หากสถานการณ์ยังคงต่อเนื่องและสารพิษไหลไปยังพื้นที่อื่น จะส่งผลกระทบต่อแหล่งน้ำเพื่อการอุปโภคบริโภค ทั้งน้ำประปาและน้ำบาดาล ตลอดจนภาคเกษตรกรรมและอุตสาหกรรม ซึ่งอาจต้องแบกรับต้นทุนในการจัดการและกำจัดสารพิษที่สูงขึ้น กระทบต่อความเชื่อมั่นด้านความปลอดภัยของอาหาร ภาพลักษณ์การท่องเที่ยว และความสามารถในการแข่งขันของภาคธุรกิจในระยะยาว

ศูนย์วิจัยกสิกรไทยยังเตือนว่า ปัญหาดังกล่าวอาจยิ่งทวีความรุนแรงขึ้นจากสถานการณ์ภัยแล้งที่ประเทศไทยมีแนวโน้มเผชิญในช่วงปลายปีนี้ต่อเนื่องถึงครึ่งแรกของปี 2570 จากปรากฏการณ์ซูเปอร์เอลนีโญ ซึ่งอาจทำให้ปริมาณฝนและระดับน้ำไม่เพียงพอต่อการเจือจางสารพิษ ส่งผลให้การฟื้นฟูแหล่งน้ำมีความยากลำบากและต้องใช้ทรัพยากรมากขึ้น

ดังนั้น แนวทางแก้ไขที่จำเป็นต้องเร่งดำเนินการ คือการหยุดยั้งต้นทางของการปนเปื้อนสารพิษให้เร็วที่สุด พร้อมเดินหน้าฟื้นฟูระบบนิเวศโดยอาศัยผู้เชี่ยวชาญ เพื่อจำกัดวงความเสียหายและลดผลกระทบต่อประชาชน เศรษฐกิจ และสิ่งแวดล้อม ก่อนที่ปัญหาจะลุกลามจนกลายเป็นวิกฤตระยะยาวที่ประเมินมูลค่าความเสียหายไม่ได้